พระราชพิธีพืชมงคล 13 พฤษภาคม 2569 ประเพณีอันทรงคุณค่าของไทย 
The Royal Ploughing Ceremony, 13 May 2026
A Precious Thai Cultural Tradition
พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ นับเป็นพระราชพิธีสำคัญที่สืบทอดมาแต่โบราณกาล สะท้อนความผูกพันอันแน่นแฟ้นระหว่างสถาบันพระมหากษัตริย์กับวิถีชีวิตเกษตรกรรมของปวงชนชาวไทย เป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าที่ยังคงดำรงอยู่จวบจนปัจจุบัน
พระราชพิธีพืชมงคลมีรากฐานมาจากความเชื่อดั้งเดิมเกี่ยวกับการเพาะปลูกและความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์ธัญญาหาร สำหรับประเทศไทย ประวัติศาสตร์บันทึกว่ามีการประกอบพระราชพิธีนี้มาตั้งแต่สมัยสุโขทัย ในสมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ตอนต้น พระมหากษัตริย์จะเสด็จไปทรงประกอบพิธีด้วยพระองค์เอง แสดงถึงความสำคัญอย่างยิ่งของการเกษตรต่อบ้านเมือง ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ได้โปรดเกล้าฯ ให้พระราชพิธีนี้เป็นพระราชพิธีหลวง และทรงแต่งตั้งขุนนางผู้ใหญ่เป็นผู้แทนพระองค์ในการประกอบพิธี ซึ่งเรียกว่า "พระยาแรกนา"
องค์ประกอบของพระราชพิธีพืชมงคลประกอบด้วย 2 พิธีหลัก ได้แก่
1. พระราชพิธีพืชมงคล
จัดขึ้นในพระบรมมหาราชวัง เป็นพิธีทางศาสนาเพื่อบูชาและขอพรจากเทพเจ้าแห่งการเกษตร มีการสวดมนต์เจริญพระพุทธมนต์ การเจิมเมล็ดพันธุ์พืชที่จะนำไปใช้ในพิธีจรดพระนังคัล และการเตรียมเครื่องประกอบพิธีต่างๆ
2. พิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ
จัดที่มณฑลพิธีท้องสนามหลวง มีพระยาแรกนา (ปัจจุบันคือปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์) เป็นตัวแทนพระมหากษัตริย์ไถหว่านไถแรกและหว่านพันธุ์พืช โดยมีขั้นตอนสำคัญ ได้เเก่ พระยาแรกนาสวมเครื่องแต่งกายพิเศษที่กำหนดไว้ตามโบราณราชประเพณีการไถพระนังคัล โดยใช้พระโคตัวผู้ที่คัดเลือกแล้ว จำนวน 2 คู่ (4 ตัว) การหว่านพันธุ์ข้าวและธัญพืชต่างๆ ลงในร่องไถ เเละการทำนายผลผลิตทางการเกษตรในรอบปีจากการเลือกกินของพระโค และจากความยาวของผ้านุ่งที่พระยาแรกนาสวมใส่
ความสำคัญของพระราชพิธี
มีความสำคัญด้านศาสนาและความเชื่อ เป็นการบูชาเทพเจ้าและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับการเกษตร เพื่อขอพรให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ ด้านการเกษตรเป็นสัญญาณเริ่มต้นฤดูกาลเพาะปลูกใหม่ และเป็นการทำนายผลผลิตทางการเกษตรในรอบปี ด้านสังคมและวัฒนธรรม แสดงถึงการให้ความสำคัญกับอาชีพเกษตรกรรมซึ่งเป็นอาชีพหลักของคนไทยมาแต่โบราณ เเละด้านการปกครองสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างสถาบันพระมหากษัตริย์กับประชาชน โดยพระมหากษัตริย์ทรงเป็นผู้นำในการทำเกษตรกรรม
ในปัจจุบัน พระราชพิธีพืชมงคลยังคงจัดขึ้นเป็นประจำทุกปี โดยกำหนดวันที่จะจัดพิธีตามโหราศาสตร์ มักจะตรงกับช่วงเดือนพฤษภาคม ซึ่งเป็นช่วงเริ่มต้นฤดูฝนและฤดูกาลเพาะปลูก การจัดพิธีมีการถ่ายทอดสดทางโทรทัศน์เพื่อให้ประชาชนได้ชม นับเป็นพระราชพิธีที่ยังคงรักษาแบบแผนโบราณไว้อย่างครบถ้วน แม้จะมีการปรับเปลี่ยนรายละเอียดบางประการให้เหมาะสมกับยุคสมัย ภายหลังพิธี มีประเพณีการเก็บรวงข้าวและเมล็ดพันธุ์พืชที่ใช้ในพิธีไปแจกจ่ายให้เกษตรกร ซึ่งเชื่อว่าจะนำความเจริญงอกงามมาสู่พืชผล รวมถึงการแจกผ้าแดง (ผ้าแถบ) ที่ใช้ในพิธีให้แก่ประชาชนเพื่อนำไปเป็นสิริมงคล
The Royal Ploughing Ceremony, 13 May 2026 A Precious Thai Cultural TraditionThe Royal Ploughing Ceremony, officially known as the Royal Ploughing and First Furrow Ceremony, is an important royal tradition that has been observed since ancient times. It reflects the close relationship between the Thai monarchy and the agricultural way of life of the Thai people. This ceremony represents a valuable cultural heritage that continues to be preserved to the present day.
The origins of the Royal Ploughing Ceremony are rooted in ancient beliefs concerning cultivation and agricultural abundance. Historical records indicate that the ceremony has been conducted in Thailand since the Sukhothai period. During the Ayutthaya era and the early Rattanakosin period, the King personally presided over the ceremony, demonstrating the vital importance of agriculture to the nation. Later, during the reign of King Rama IV of the Rattanakosin Kingdom, the ceremony was formally established as a state royal ceremony, and a high-ranking official was appointed to represent the King in performing the rite. This representative is known as the “Phraya Raek Na” (Lord of the First Ploughing Ceremony).
Components of the Royal Ceremony
The Royal Ploughing Ceremony consists of two principal rites;
1. The Royal Cultivating Ceremony
This religious ceremony is held within the Grand Palace. It is conducted to pay homage to deities associated with agriculture and to invoke blessings for agricultural prosperity. The ceremony includes Buddhist chanting, the blessing of seeds to be used in the ploughing rite, and the preparation of ceremonial items required for the ritual.
2. The Royal Ploughing Ceremony
This ceremony takes place at Sanam Luang ceremonial ground. The Phraya Raek Na, currently the Permanent Secretary of the Ministry of Agriculture and Cooperatives, serves as the King’s representative in conducting the ceremonial ploughing and sowing of seeds.Key elements of the ceremony include the Phraya Raek Nawearing traditional attire prescribed by royal custom, the ceremonial ploughing using two pairs of specially selected sacred bulls,the sowing of rice and other crop seeds into the furrows, and the prediction of agricultural conditions for the coming year. These predictions are interpreted from the food selected by the sacred bulls and from the length of the ceremonial cloth worn by the Phraya Raek Na.
Significance of the Ceremony
In terms of religion and belief, the ceremony is performed to honor deities and sacred entities associated with agriculture and to pray for abundance and prosperity. In the agricultural dimension, the ceremony symbolizes the commencement of the new cultivation season and serves as a traditional forecast of agricultural yields for the year. Socially and culturally, the ceremony reflects the importance of agriculture, which has long been the principal occupation of the Thai people since ancient times. And from the perspective of governance and national identity, the ceremony symbolizes the enduring relationship between the monarchy and the people, with the monarch serving as a symbolic leader and patron of agriculture.
Nowadays, the Royal Ploughing Ceremony continues to be observed annually. The date of the ceremony is determined according to traditional astrological calculations and usually falls in May, marking the beginning of the rainy season and the agricultural planting season.The ceremony is broadcast nationwide on television, allowing the public to witness this important cultural event.
Although certain details have been adapted to suit contemporary contexts, the ceremony continues to preserve its traditional forms and customs with remarkable completeness. Following the ceremony, rice stalks and seeds used in the ritual are distributed to farmers, who believe they will bring prosperity and fertility to their crops. Red ceremonial cloth strips used during the rite are also distributed to members of the public as auspicious tokens.
Further information is available from the Department of Cultural Promotion Digital Publication, Knowledge Series: “คู่วัฒนธรรม/Khu Watthanatham,” by the Spokesperson of the Ministry of Culture.
Credit for photos and information: The Department of Cultural Promotion, Ministry of Culture.
ขอขอบคุณข้อมูลจาก กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม
องค์ความรู้ : คู่วัฒนธรรม
โดย โฆษกกระทรวงวัฒนธรรม
