ป้อมปราการ ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
กำแพงเมืองพระนครกรุงรัตนโกสินทร์นั้นสร้างมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 รวมความยาวทั้งหมดประมาณ 7 กิโลเมตร ครอบคลุมเขตเกาะกรุงรัตนโกสินทร์ มีป้อมสังเกตุการณ์จำนวนถึง 14 ป้อม ป้อมปราการที่สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ซึ่งมี 14 ป้อม คือ
1. ป้อมพระสุเมรุ ป้อมที่อยู่เหนือสุดของเกาะรัตนโกสินทร์
2. ป้อมยุคุนธร ตรงหน้าวัดบวรนิเวศวิหาร บัดนี้เหลือแต่กำแพงและประตูเมืองเท่านั้น
3. ป้อมมหาปราบ ระหว่างสะพานเฉลิมวันชาติกับแยกผ่านฟ้าลีลาศ ตรงหัวโค้งถนนพระสุเมรุ
4. ป้อมมหากาฬ เชิงสะพานผ่านฟ้าลีลาศ
5. ป้อมหมู่ทะลวง (ทลวง) ใกล้หัวถนนหลวง ตรงข้ามสวนรมณีนาถและร้านเครื่องหวายข้างสวนรมณีนาถ แต่ก่อนสวนรมณีนาถคือเรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร ก่อนถูกยุบเป็นสวนสาธารณะกับพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ ส่วนป้อมหมูทลวงโดนทุบทิ้งไปบางส่วนเมื่อเมื่อปี พ.ศ. 2440 เพื่อนำอิฐไปสร้างทางรถไฟจากอยุธยาไปบ้านภาชีและแก่งคอย
6. ป้อมเสือทะยาน (ทยาน) อยู่ใกล้สะพานดำรงสถิต (สะพานเหล็กบน) ตรงโรงแรมมิรามา
7. ป้อมมหาไชย ปัจจุบันคือธนาคารทหารไทย สาขาวังบูรพา หัวถนนเยาวราช แถวสะพานหัน ทุบทิ้งเมื่อปลายธันวาคม พ.ศ. 2469
8. ป้อมจักรเพชร ป้อมที่อยู่ใต้สุดของเกาะรัตนโกสินทร์ อยู่ตรงปากคลองรอบกรุง เชิงสะพานพุทธยอดฟ้า
9. ป้อมผีเสื้อ ปัจจุบันปากคลองคูเมืองเดิมด้านใต้ ฝั่งปากคลองตลาด
10. ป้อมมหาฤกษ์ ปัจจุบันอยู่ในบริเวณโรงเรียนราชินี อยู่ฝั่งตรงข้ามกับป้อมวิชัยประสิทธิ์ซึ่งอยู่ฝั่งธนบุรี
11. ป้อมมหายักษ์ อยู่บริเวณท่าเตียน แถว ๆ ตึกกรมการค้าภายใน เก่า
12. ป้อมพระจันทร์ ปัจจุบันคือท่าพระจันทร์ ข้างมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
13. ป้อมพระอาทิตย์ ปัจจุบันคือเชิงสะพานพระปิ่นเกล้า ปากคลองคูเมืองเดิม
14. ป้อมอิสินธร ปัจจุบันคือพุทธสมาคมแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ ตรงข้ามซอยชนะสงคราม ทางลัดเข้าวัดชนะสงคราม
โดยประตูเมืองและกำแพงเมือง ทางทิศเหนือนั้นกรมศิลปากรได้บูรณะเมื่อ พ.ศ. 2524 เป็นประตูเมืองตามแบบในสมัยรัชกาลที่ 5 ซึ่งเป็นประตูยอด โดยแตกต่างจากประตูไม้ทาดินแดงในสมัยรัชกาลที่ 1 และประตูก่ออิฐข้างบนซึ่งใช้เป็นหอรบในสมัยรัชกาลที่ 3
ส่วนกำแพงเมืองทางด้านป้อมมหากาฬนั้น ได้ถูกรื้อถอนออกเป็นจำนวนมากเพื่อสร้างถนน และที่อยู่อาศัย จะเหลือให้เห็นเพียงระยะประมาณ 100 เมตร ติดต่อกับตัวป้อมมหากาฬ ด้านหลังกำแพงปัจจุบันเป็นสวนสาธารณะ เป็นอีกหนึ่งสถานที่พักผ่อนหย่อนใจของชาวกรุงเทพมหานครและนักท่องเที่ยว
ทั้งนี้เนื่องจากรัชกาลที่ 1 ทรงปฏิบัติพระราชภารกิจด้านความมั่นคงมาตั้งแต่ครั้งกรุงเก่า และมีตำแหน่งเป็น “แม่ทัพ” เมื่อครั้งสมัยกรุงธนบุรี ทำให้ทรงเชี่ยวชาญการศึก และเข้าใจตำราพิไชยสงคราม การตั้งหลักเมืองของกรุงรัตนโกสินทร์ จึงมีการอ้างอิงการตั้งทัพหรือแต่งทัพ ที่สอดคล้องกับภูมิประเทศและสภาพแวดล้อม
รัชกาลที่ 1 เข้าพระราชหฤทัยชัยภูมิของ “บางกอก” ที่มีลักษณะตรงกับการตั้งทัพตามคติ “นาคนาม” กล่าวคือ เป็นบริเวณที่มีแม่น้ำเจ้าพระยาไหลผ่าน ดังนั้น ในการเลือกที่ตั้งศูนย์กลางของเมือง และการตั้ง “หลักเมือง” พระองค์จึงทรงเล็งเห็นประเด็นของ “ชัยภูมิ” เป็นลำดับแรก จากนั้นจึงดูฤกษ์ยาม วัน และเดือน ที่เหมาะสมตามคติ “โหราศาสตร์” ในการลงหลักเมืองตามมาเป็นลำดับ
และเมื่อได้ดูลักษณะรูปร่างของการวางผังของ กำแพงเมืองพระนครจะเหมือนลักษณะคันธนู โดยยึดหลักฮวงจุ้ยของจีนมาประกอบการวางผังกำแพงเมือง หากสังเกตุดีๆ จะเห็นว่าสายธนูจะง้างออกไปทางทิศตะวันออก ส่วนลูกธนูจะพุ่งไปทางทิศตะวันตกอันเป็นทิศที่ตั้งของคู่ปรับสำคัญนั่นคือเมืองอังวะนั้นเอง
.
อ้างอิง
พินิจพระนคร 2475-2545, กรมแผนที่ทหาร, กองบัญชาการทหารสูงสุด, พ.ศ. 2549
แผนที่กรุงเทพฯ พ.ศ. 2450 - 2550, โดย บัณฑิต จุลาสัยและคณะ, กรุงเทพฯ : สำนักผังเมือง กรุงเทพมหานคร, 2550
เอกสารชุดกระทรวงนครบาล สมัยรัชกาลที่ 5
เอกสารชุดกระทรวงนครบาล สมัยรัชกาลที่ 6
เอกสารชุดกระทรวงมหาดไทย สมัยรัชกาลที่ 7
เพจบางกอกไอเลิฟยู
เรียบเรียงโดย เพจเกร็ดประวัติศาสตร์ v2
Fortifications in the Rattanakosin Era
The Rattanakosin City Wall was built during the reign of King Rama I. It is approximately 7 kilometers long and encompasses Rattanakosin Island. There were 14 observation towers. The forts were built during the reign of King Rama I. These 14 towers are:
1. Phra Sumen Fort, the northernmost fort on Rattanakosin Island.
2. Yukunthorn Fort, in front of Wat Bowonniwet Vihara. Only the walls and gates remain today.
3. Maha Prab Fort, between Chaloem Wan Chat Bridge and Phan Fa Lilat Intersection, at the curve of Phra Sumen Road.
4. Mahakan Fort, at the base of Phan Fa Lilat Bridge.
5. Mu Thaluang Fort (Thaluang), near the beginning of Luang Road, opposite Suan Rommaninat and the rattan shops next to Suan Rommaninat. Suan Rommaninat was formerly the Bangkok Remand Prison, before being merged into a public park and the Corrections Museum. Fort Mu Tluang was partially demolished in 1897 to obtain bricks for the railway from Ayutthaya to Ban Phachi and Kaeng Khoi.
6. Fort Suea Tayan (Thayaan), located near Damrong Sathit Bridge (Bon Iron Bridge), near the Miramar Hotel.
7. Fort Mahachai, currently the Thai Military Bank, Wang Burapha Branch, at the beginning of Yaowarat Road near Saphan Han, demolished in late December 1926.
8. Fort Chakkraphet, the southernmost fort on Rattanakosin Island, located at the mouth of the Rop Krung Canal at the foot of Phutta Yodfa Bridge.
9. Fort Phisuea, currently at the southern mouth of the original city moat on the Pak Khlong Talat side.
10. Fort Maha Rerk, currently located on the grounds of Rajini School, opposite Fort Wichaiprasit on the Thonburi side.
11. Fort Maha Yak, located near Tha Tien, near the old Department of Internal Trade building.
12. Fort Phra Chan, currently Tha Phra Chan, next to Thammasat University.
13. Fort Phra Athit, currently at the foot of Phra Pinklao Bridge. The mouth of the original city moat.
14. Isinthorn Fort, currently the Buddhist Association of Thailand under Royal Patronage, is located opposite Soi Chanasongkhram, a shortcut to Wat Chanasongkhram.
The northern city gate and wall were renovated by the Fine Arts Department in 1981. They are modeled after the style of King Rama V, with a spire gate. This differs from the red-painted wooden gate of King Rama I and the brick gate on top, which served as a fortress during the reign of King Rama III.
The city wall at Mahakan Fort has been largely demolished to make way for roads and residential areas. Only a 100-meter stretch of the wall, connected to Mahakan Fort, remains. Behind the wall is a public park, offering a relaxing haven for Bangkokians and tourists.
King Rama I, who served in security since the Ayutthaya period and held the position of "Commander" during the Thonburi period, gained expertise in warfare and a deep understanding of military tactics. The establishment of the Rattanakosin city centers was often referred to as the establishment of armies. In harmony with the terrain and environment, King Rama I understood the strategic location of Bangkok, which aligned with the "Naga Name" (Naga Name) concept. This is because it was situated near the Chao Phraya River. Therefore, in selecting the city center and establishing the "city pillar," he considered strategic location first. He then considered the auspicious time, day, and month, according to "astrology," for the city pillar.
The layout of the city walls of Bangkok resembles a bow, drawing on Chinese feng shui principles. If you look closely, you'll see that the bowstring is drawn toward the east. The arrows were aimed westward, the direction of the city's main rival, Ava.
References
Phinij Phra Nakhon 1932-2002, Royal Thai Survey Department, Supreme Command Headquarters, 2006
Map of Bangkok 1907-2007, by Bandit Chulasai et al., Bangkok: Bangkok City Planning Office, 2007
Documents from the Ministry of the Metropolitan Police during the reign of King Rama V
Documents from the Ministry of the Metropolitan Police during the reign of King Rama VI
Documents from the Ministry of the Interior during the reign of King Rama VII
Bangkok I Love You Page
Compiled by the Historical Trivia Page v2
cr. เกร็ดประวัติศาสตร์ v 2
.png)
.jpg)
.jpg)
