ประพันธ์ เวารัมย์ หัวหน้าสำนักปลัดอบต.กันทรารมย์ อ.กระสัง จ.บุรีรัมย์: สรุปไทม์ไลนืบทบาทปลัดเทศบาล/อบต. (ขั้นตอนการปฏิบัติหน้า) นายก

วันอังคารที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2568

สรุปไทม์ไลนืบทบาทปลัดเทศบาล/อบต. (ขั้นตอนการปฏิบัติหน้า) นายก

สรุปไทม์ไลน์บทบาทปลัดเทศบาล/อบต. (ขั้นตอนการปฏิบัติหน้า) นายก

จากการวิเคราะห์ข้อมูลกฎหมาย พ.ร.บ. สภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) มาตรา ๖๔, สรุปขั้นตอน และข้อความอธิบายกรณีเทศบาล สามารถสรุปและวิเคราะห์เปรียบเทียบข้อกฎหมายเพื่อความชัดเจนในการ "การใช้ตำแหน่งของปลัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น" (ทั้ง อบต. และ เทศบาล) ได้ดังนี้ครับ
ผมได้ทำการวิเคราะห์ใหม่โดยผนวก พ.ร.บ. สภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ. ๒๕๓๗ (และที่แก้ไขเพิ่มเติม) มาตรา ๖๔
บทวิเคราะห์: การใช้ตำแหน่ง ปลัด อปท. (ปฏิบัติหน้าที่ / รักษาราชการแทน / ปฏิบัติราชการแทน)
หลักกฎหมายสำคัญอยู่ที่การตีความสถานะของ "นายกฯ" ว่าในขณะนั้น "มีตัวตน" หรือ "ไม่มีตัวตน"
๑. ช่วง "ไม่มีนายกฯ" (Vacancy)
สถานะ: ตำแหน่งว่างลง (พ้นจากตำแหน่งตามวาระ, ลาออก, ตาย, หรือถูกสั่งให้พ้น)
ช่วงเวลา: ตั้งแต่วันที่พ้นจากตำแหน่ง \rightarrow วันเลือกตั้ง \rightarrow จนถึง ก่อนวันที่ กกต. ประกาศรับรองผล
* หลักกฎหมาย (อบต.): ตามภาพที่คุณส่งมา มาตรา ๖๔ วรรคท้าย ระบุว่า "ในระหว่างที่ไม่มีนายกองค์การบริหารส่วนตำบล ให้ปลัดองค์การบริหารส่วนตำบล ปฏิบัติหน้าที่ของนายกองค์การบริหารส่วนตำบล เท่าที่จำเป็น..."
* การใช้ตำแหน่ง: "ปฏิบัติหน้าที่นายกองค์การบริหารส่วนตำบล..."
* เหตุผล: กฎหมายถือว่ายังไม่มีผู้ดำรงตำแหน่ง จึงต้องให้ปลัดเข้ามาทำหน้าที่เสมือนเป็นนายกฯ โดยผลของกฎหมาย (Statutory Function)
๒. ช่วง "มีนายกฯ แต่ยังปฏิบัติหน้าที่ไม่ได้" (Incumbent unable to act)
สถานะ: มีผู้ได้รับเลือกตั้งและได้รับการรับรองแล้ว แต่ยังไม่สมบูรณ์ตามขั้นตอน (ติดเงื่อนไขการแถลงนโยบาย)
ช่วงเวลา: นับแต่ วันที่ กกต. ประกาศรับรองผล \rightarrow จนถึง วันแถลงนโยบายต่อสภา
* หลักกฎหมาย: เมื่อ กกต. รับรอง ถือว่าสถานภาพการเป็น "นายกฯ" เริ่มต้นแล้ว (มีตัวตนแล้ว) แต่ติดเงื่อนไขตามกฎหมาย (เช่น มาตรา ๕๘/๕ ของ พ.ร.บ. อบต. หรือ มาตรา ๔๘ ทศ ของเทศบาล) ที่ห้ามปฏิบัติหน้าที่จนกว่าจะแถลงนโยบาย
* การใช้ตำแหน่ง: "รักษาราชการแทนนายกองค์การบริหารส่วนตำบล..."
* เหตุผล: เนื่องจาก "มีตัวนายกฯ แล้ว" จึงใช้คำว่า "ปฏิบัติหน้าที่ (ในความหมายว่าไม่มีคน)" ไม่ได้อีกต่อไป แต่เมื่อนายกฯ ยังทำงานไม่ได้ ปลัดจึงต้อง "รักษาการ" แทนตามลำดับชั้นการบริหาร
๓. ช่วง "ภาวะปกติ" (Normal Operation)
สถานะ: นายกฯ แถลงนโยบายเสร็จสิ้น มีอำนาจเต็ม
ช่วงเวลา: หลังวันแถลงนโยบายเป็นต้นไป
* กรณี ก: นายกฯ อยู่และปฏิบัติงานได้ แต่มอบอำนาจให้ปลัดช่วยเซ็น
* การใช้ตำแหน่ง: "ปฏิบัติราชการแทนนายก..." (Acting On Behalf Of)
* เงื่อนไข: ต้องมีคำสั่งมอบอำนาจเป็นหนังสือชัดเจน ทำได้เฉพาะเรื่องที่มอบ
* กรณี ข: นายกฯ (และรองนายกฯ) ไม่อยู่, ป่วย, หรือไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ชั่วคราว
* การใช้ตำแหน่ง: "รักษาราชการแทนนายก..." (Acting For)
* เงื่อนไข: เป็นอำนาจโดยผลของกฎหมายเมื่อผู้ดำรงตำแหน่งหลักไม่อยู่ ปลัดมีอำนาจเต็มเสมือนนายกฯ ในช่วงเวลานั้น
สรุปตารางเปรียบเทียบ (Flowchart ฉบับวิเคราะห์ใหม่)
| ช่วงเวลา (Timeline) | สถานะทางกฎหมาย | คำต่อท้ายตำแหน่งปลัด | อ้างอิงกฎหมาย (อบต.) |
|---|---|---|---|
| ๑. วันพ้นตำแหน่ง - วันเลือกตั้ง | ไม่มีนายกฯ | ปฏิบัติหน้าที่นายก อบต. | มาตรา ๖๔ วรรคท้าย |
| ๒. หลังเลือกตั้ง - รอ กกต. รับรอง | ไม่มีนายกฯ (ว่าที่นายกฯ ยังไม่ใช่ จนท.รัฐ) | ปฏิบัติหน้าที่นายก อบต. | มาตรา ๖๔ วรรคท้าย |
| ๓. กกต. รับรองผล - ก่อนแถลงนโยบาย | มีนายกฯ แล้ว (แต่กฎหมายห้ามสั่งการ) | รักษาราชการแทนนายก อบต. | เทียบเคียงหลักการบริหารงานบุคคล (มีผู้ดำรงตำแหน่งแต่ปฏิบัติหน้าที่ไม่ได้) |
| ๔. หลังแถลงนโยบาย (ปกติ) | นายกฯ มอบอำนาจ | ปฏิบัติราชการแทนนายก อบต. | ระเบียบฯ งานสารบรรณ/กม.จัดตั้ง |
| ๕. หลังแถลงนโยบาย (นายกฯ ไม่อยู่) | นายกฯ/รองฯ ไม่สามารถทำงานได้ | รักษาราชการแทนนายก อบต. | กม.จัดตั้ง อปท. (มาตรา ๖๐ อบต.) |
บทสรุปคำวินิจฉัย
สิ่งที่เขียนมาในภาพลายมือและข้อความอธิบายเรื่องเทศบาลนั้น "ถูกต้องและสอดคล้องกับ พ.ร.บ. อบต. มาตรา ๖๔" ครับ
จุดสังเกตสำคัญทางกฎหมาย:
คำว่า "ปฏิบัติหน้าที่" ในบริบทของ อปท. มักใช้เมื่อตำแหน่งนั้น "ว่างลง" (Vacancy) คือเก้าอี้ว่างเปล่า ไม่มีเจ้าของ ส่วนคำว่า "รักษาราชการแทน" ใช้เมื่อเก้าอี้นั้น "มีเจ้าของ" แต่เจ้าของมานั่งทำงานไม่ได้ครับ
ตารางเปรียบเทียบสถานะผู้ทำหน้าที่แทนผู้บริหารท้องถิ่น
คลิก>> https://docs.google.com/document/d/15j5aik1m0xvtubPmvvpo-5c9PjvJQoQp/edit?fbclid=IwY2xjawOcSnBleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF0WUpXeHdrZmJrTmtjZ0JUc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHi04rShYhIc-rzwqMxIvOQZWm3p3X0W08vU9fIani4Z3r5p6XyXC_J7dwtLt_aem_4fZpUqFhw8-mRZiQdScWqQ